Edukacja bezpieczna dla wszystkich

Edukacja to jedno z podstawowych praw człowieka, gwarantowane przez Artykuł 26. uchwalonej w 1948 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz szereg międzynarodowych i państwowych dokumentów. Wciąż jednak rzesze młodych kobiet i mężczyzn doświadczają wykluczenia z prawa do edukacji lub dostęp do niej jest im ograniczany (czytaj więcej w temacie przewodnim Kampanii 2016, a także materiałach edukacyjnych CWGL-u: Ekstremizm, przemoc wobec dziewcząt i edukacjaEdukacja w obozach dla uchodźców_czyń i osób przesiedlonych). Do takich ograniczeń zaliczyć należy wszelkie przejawy dyskryminacji, które drastycznie obniżają poziom bezpieczeństwa osób biorących udział w procesie edukacyjnym. Dlatego tak niezmiernie ważne jest systemowe i konsekwentne podnoszenie poziomu bezpieczeństwa na wszystkich szczeblach edukacji formalnej oraz pozaformalnej.

Dlatego jednym z priorytetów działania fundacji Autonomia jest wdrożenie zmian w strukturach i programach przeciw przemocy, tak by uwzględniały perspektywę płci i różnorodności, zwiększając tym samym skuteczność działań zorientowanych na powstrzymywanie i ochronę przed przemocą.

Czy w polskiej szkole jest bezpiecznie?

Polska szkoła jest miejscem, w którym – podobnie jak w wielu innych miejscach publicznych – dochodzi do aktów przemocy werbalnej, psychicznej, fizycznej i seksualnej, co wpływa na stan bezpieczeństwa w szkołach. Z kolei poczucie bezpieczeństwa jest kluczowe dla możliwości zdobywania wiedzy i umiejętności, czy szerzej – budowania kompetencji. Jednym z podstawowych zadań systemu edukacji jest zatem zapewnienie bezpieczeństwa osobom, dla których szkoła jest miejscem nauki i pracy.

Skuteczne przeciwdziałanie przemocy musi być adekwatne do zdiagnozowanej sytuacji i odnosić się do przyczyn zjawiska.

Przemoc, z którą spotykają się uczniowie i uczennice różni się skalą i rodzajami w zależności od płci, orientacji psychoseksualnej, koloru skóry, niepełnosprawności, wyglądu, wieku, statusu majątkowego i innych cech tożsamościowych  wskazują na to badania zarówno instytucji publicznych (Instytutu Badań Edukacyjnych 2014, statystyki Komendy Głównej Policji, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów  Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2013), jak i organizacji pozarządowych (Fundacji Feminoteka, Kampanii Przeciwko Homofobii 2012 i 2015, Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej 2015, Fundacji na rzecz Różnorodności Społecznej 2011 i 2015).

Jak wynika z powyższych badań, choć przemoc ze względu na różne przesłanki tożsamościowe, przemoc motywowana uprzedzeniami, w tym mowa nienawiści jest niestety częsta, to ani uczniowie/uczennice, ani kadra pedagogiczna i zarządzająca, ani rodzice nie wiedzą w jaki sposób można jej przeciwdziałać i na nią reagować.

Jakie działania są obecnie realizowane w polskich szkołach?

Działania szkół w zakresie przeciwdziałania przemocy regulowane są m.in. rządowym programem Bezpieczna i Przyjazna Szkoła, realizowanym od 2015 roku, przygotowywany jest również komplementarny program Bezpieczna+ (niemal wszystkie uwagi do dokumentu przekazane przez organizacje i instytucje w ramach konsultacji społecznych zostały odrzucone).

Programy te zwracają uwagę na rolę profilaktyki pozytywnej i zintegrowanej, jak również na ogólnym poziomie odnoszą się do potrzeby budowania pozytywnego klimatu w szkołach i podejmowania w tym obszarze działań antydyskryminacyjnych jako integralnej części działań na rzecz bezpieczeństwa. Jednakże na poziomie szczegółowych celów i rekomendowanych rozwiązań tylko w niewielkim stopniu są wrażliwe na różnorodność uczniów i uczennic, a także na przemoc i nierówne traktowanie motywowane uprzedzeniami.

Przygotowywany obecnie program Bezpieczna+ kładzie duży nacisk na poprawianie bezpieczeństwa w szkołach we współpracy z otoczeniem lokalnym, zwłaszcza z organizacjami pozarządowymi, dlatego tym bardziej istotne wydaje nam się wejście w dialog z administracją publiczną i aktywne włączenie się w prace na rzecz przeciwdziałania przemocy i dyskryminacji w edukacji.

Działania podejmowane w 2015 r. na rzecz zmiany

W związku z tym od lipca 2015 r. fundacja Autonomia wraz z Fundacją Dzieci Niczyje, Fundacją Feminoteka, Fundacją na rzecz Różnorodności Społecznej, Towarzystwem Edukacji Antydyskryminacyjnej, Stowarzyszeniem Strefa Wenus z Milo i Związkiem Nauczycielstwa Polskiego oraz grupą niezależnych ekspertek i ekspertów prowadzą działania rzecznicze zmierzające do włączenia perspektywy antydyskryminacyjnej do programów takich jak Chronimy Dzieci (jako programu organizacji pozarządowej) oraz Bezpieczna i Przyjazna Szkoła (jako programu Ministerstwa Edukacji Narodowej).

 

 

Polecane publikacje:

 

Polecamy również wydane przez Fundację Autonomia oraz Stowarzyszenie Kobiet KONSOLA, dostępne do wypożyczenia filmy edukacyjne wraz z podręcznikami do prowadzenia zajęć (kliknij by dowiedzieć się więcej o filmach i wypożyczalni):

  1. Niebieskoocy (Blue Eyed), Niebieskoocy – podręcznik do prowadzenia zajęć w organizacjach,
  2. Delikatnie nas zabijają 3 (Killing Us Softly 3), Podręcznik do prowadzenia zajęć w oparciu o film Delikatnie nas zabijają 3,
  3. Maska twardziela (Tough Guise), Podręcznik do prowadzenia zajęć w oparciu o film Maska twardziela.

 

Materiały Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej zamieszone w zakładce Publikacje na stronie organizacji, a w szczególności:

  1. Wielka nieobecna – o edukacji antydyskryminacyjnej w systemie edukacji formalnej w Polsce. Raport z badań.

 

Materiały Fundacji Forum na rzecz Różnorodności Społecznej, znajdujące się w zakładce Biblioteka, a przede wszystkim: